*सेवानिवृत्तीनंतरचे दुसरे पर्व*
*चिंतन : भूमिपुत्र वाघ*
उमरगा/लोहारा प्रतिनिधी आदिनाथ भालेराव.
मित्रांनो, आज आपण वेगळा विषय घेऊन तुमच्यासमोर समरसपणे ठेवण्याचा प्रयत्न करणार आहे.
सेवानिवृत्ती म्हणजे आयुष्याचा शेवट नव्हे, उलट ती आयुष्याच्या दुसऱ्या आणि अधिक अर्थपूर्ण पर्वाची सुरुवात आहे. नोकरीतून निवृत्त झाल्यानंतर हातातील काम थांबते, पद संपते, कार्यालयाची खुर्ची सुटते; पण अनुभव संपत नाही, विचार संपत नाहीत आणि समाजासाठी काही करण्याची ताकद संपत नाही.
ज्यांचे शरीर धडधाकट आहे, मन प्रसन्न आहे आणि ज्यांच्याकडे आयुष्यभराच्या अनुभवाची शिदोरी आहे, त्यांनी निवृत्तीनंतर स्वतःभोवती भिंत उभी करण्याऐवजी समाजाकडे वळले पाहिजे. कारण देशाला केवळ तरुणांच्या शक्तीची गरज नाही; देशाला ज्येष्ठांच्या अनुभवाची, संयमाची आणि शहाणपणाचीही तितकीच गरज आहे.
आज आपल्या समाजासमोर अनेक प्रश्न आहेत. शिक्षणापासून आरोग्यापर्यंत, पाण्यापासून पर्यावरणापर्यंत, बेरोजगारीपासून व्यसनाधीनतेपर्यंत अनेक आव्हाने आहेत. या प्रश्नांकडे केवळ सरकारने पाहावे, अशी अपेक्षा ठेवून आपण मोकळे होऊ शकत नाही. समाजातील सुशिक्षित, अनुभवी आणि सक्षम नागरिकांनी पुढे आले पाहिजे.
सेवानिवृत्त व्यक्तींनी आपल्या गावातील एखादा प्रश्न स्वीकारावा. एखाद्या गरीब विद्यार्थ्याच्या शिक्षणाची जबाबदारी घ्यावी. एखाद्या शाळेला पुस्तके द्यावीत. एखाद्या तरुणाला कौशल्य शिकवावे. एखाद्या शेतकऱ्याला आधुनिक शेतीची माहिती द्यावी. एखाद्या गावाला पाणी वाचवण्याचा मार्ग दाखवावा. कुठे अन्याय होत असेल तर त्याविरुद्ध आवाज उठवावा आणि कुठे माणुसकीची गरज असेल तिथे धावून जावे.
झाड म्हणजे भविष्यासाठी लिहिलेली प्रेमाची चिठ्ठी
सेवानिवृत्तीनंतर प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या आयुष्यात काही झाडे लावण्याचा संकल्प केला तर त्याचा परिणाम पुढील पिढ्यांना मिळेल. आपण लावलेले झाड कदाचित आपल्या आयुष्यात पूर्ण वाढलेले दिसणार नाही; पण आपल्या नातवंडांना त्याची सावली मिळेल.
झाड लावणे म्हणजे केवळ पर्यावरणाचे काम नाही. ते भविष्यातील पिढीवर केलेले प्रेम आहे.
त्याचबरोबर जलसंवर्धन हे आजच्या काळातील सर्वात मोठे सामाजिक कार्य आहे. पावसाचे पाणी अडवणे, जमिनीत मुरवणे, बंधारे बांधणे, शेततळी तयार करणे, विहिरींचे पुनर्भरण करणे आणि गावातील पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपणे.या कामात ज्येष्ठांनी पुढाकार घ्यावा.आपल्या अनुभवातून गावकऱ्यांना एकत्र करून एखादे छोटे जलसंवर्धनाचे काम उभे केले, तरी त्याचे मोल मोठे आहे.शिक्षणासाठी पुढे या
समाज बदलायचा असेल तर शिक्षणापेक्षा प्रभावी साधन दुसरे नाही.आजही अनेक मुलांना आर्थिक अडचणींमुळे शिक्षण सोडावे लागते. एखाद्या विद्यार्थ्याची फी, पुस्तके, गणवेश किंवा वसतिगृहाचा खर्च भागविणे हे केवळ आर्थिक साहाय्य नाही; ते एका आयुष्याला दिशा देणे आहे.
सेवानिवृत्त शिक्षकांनी गरीब मुलांना मोफत शिकवावे. डॉक्टरांनी आरोग्य मार्गदर्शन करावे. अभियंत्यांनी तरुणांना तांत्रिक मार्गदर्शन करावे. शेतकऱ्यांनी शेतीचे अनुभव द्यावेत. बँक कर्मचारी आर्थिक साक्षरता शिकवू शकतात. प्रशासकीय अधिकारी स्पर्धा परीक्षेच्या विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करू शकतात.
आपल्याकडे जे ज्ञान आहे ते आपल्या मृत्यूनंतर आपल्या सोबत जाऊ नये; ते पुढच्या पिढीकडे हस्तांतरित झाले पाहिजे.
उत्पन्नातील दोन टक्के समाजासाठी
माझ्या मनात एक साधी कल्पना आहे,ज्याला शक्य आहे त्याने आपल्या उत्पन्नातील किमान दोन टक्के हिस्सा समाजासाठी बाजूला ठेवावा.
ही रक्कम मोठी असण्याची गरज नाही. मन मोठे असणे महत्त्वाचे आहे.कोणालाशाळेत, अनाथ मुलांच्या शिक्षणासाठी, वृक्षारोपणासाठी, जलसंवर्धनासाठी किंवा एखाद्या गरजू कुटुंबासाठी मदत करावीशी वाटत असेल, तर मन जिथे टेकते तिथे ही रक्कम खर्च करावी.
कारण *पैसा बँकेत ठेवला तर तो आपल्या खात्यात राहतो; पण माणसासाठी खर्च केला तर तो इतिहासात जमा होतो.*
भिंतीवरचा पुरस्कार की इतिहासातील सुवर्णाक्षर?
सेवानिवृत्तीनंतर अनेकांना पुरस्कार मिळतात. सन्मानपत्रे मिळतात. शाल, श्रीफळ मिळते. ट्रॉफी मिळतात. काही पुरस्कार घराच्या भिंतीवर सुंदर दिसतात; पण खरी कमाई त्या भिंतीवर नसते.
खरी कमाई असते एखाद्या विद्यार्थ्याच्या डोळ्यातील आत्मविश्वासात,
एखाद्या शेतकऱ्याच्या हिरव्या शिवारात,एखाद्या गावाच्या भरलेल्या विहिरीत,एखाद्या झाडाच्या सावलीत,एखाद्या गरिबाच्या चेहऱ्यावरील समाधानातआणि आपल्या मदतीमुळे उभ्या राहिलेल्या माणसाच्या यशात.
आपण आपल्या आयुष्यात एखादा सुवर्ण अलंकार कमावला पाहिजे.तो सोन्याचा नसावा,तो माणुसकीचा असावा.
एक दिवस आपण या जगातून निघून जाणार आहोत. आपल्या घराच्या भिंतीवर लटकणारे पुरस्कार तिथेच राहतील. आपली संपत्तीही इथेच राहील. पण आपण किती माणसे उभी केली, किती झाडे लावली, किती पाणी वाचवले, किती मुलांना शिक्षण दिले आणि किती दुःखी माणसांच्या डोळ्यातील अश्रू पुसले,याची आठवण मात्र समाजाच्या इतिहासात राहील.
म्हणूनच माझे सेवानिवृत्त बांधवांना मनापासून आवाहन आहे सेवानिवृत्त होऊ नका.फक्त नोकरीतून निवृत्त व्हा.
समाजसेवेतून निवृत्त होऊ नका.
माणुसकीतून निवृत्त होऊ नका.
विचारांतून निवृत्त होऊ नका.
देशसेवेतून निवृत्त होऊ नका.
तुमच्याकडे वेळ आहे, अनुभव आहे, शहाणपण आहे आणि अजूनही धडधाकट शरीर आहे. मग या उरलेल्या आयुष्याला केवळ आरामाची नाही, तर अर्थपूर्ण जगण्याची दिशा द्या.
कारण आयुष्य किती वर्षांचे होते, यापेक्षा आपल्या आयुष्यामुळे किती माणसांचे जीवन सुंदर झाले, हा खरा प्रश्न आहे.
सेवानिवृत्तीच्या दिवशी घड्याळ थांबत नाही; उलट समाजासाठी वेळ सुरू होतो.
चला, या दुसऱ्या पर्वाची सुरुवात करूया.
एक झाड लावूया.
एक थेंब वाचवूया.
एक विद्यार्थी घडवूया.
एक गरजू हात धरूया.
आणि आपल्या जगण्याला माणुसकीचा अर्थ देऊया..
